हाम्रो छालालाई सुर्यको किरणले कसरी बिगार्छ ?

Sun Skin
Ram Thakuri
राम ठकुरी

सुर्यको किरण जसरीभिटामिन ‘डी ३’ उत्पादन गर्नको लागि आवश्यक छ, त्यसरीनै लामो समय हाम्रो छालामा परेमा छालाको लागि हानिकारक पनि छ । लामो समयसम्म हाम्रो खुल्ला छालामा सुर्यको किरण पर्न गएमा हाम्रो छालामा भएको मसिना रक्त नलीहरु खुम्चने र फुक्ने हुन्छ र छाला रातो रातो हुन्छ, यो क्रम लामो समयसम्म चलिरहेमा छालाको बाहिरी तहको कोष मर्न जान्छ र छाला कालो रंगको हुन जान्छ ।  त्यस्तै छालामा मेलानिनको मात्रा पनि बढ्न जान्छ ।

सुर्यको किरणको लामो समय छाला संगको सम्पर्कले पानीको कमी हुने, थकान बढ्ने र छालामा भएको डीएनएको केहि मात्रा पूर्ण रुपमा नष्ट हुन गई छालाको क्यान्सर समेत हुने हुन्छ । यसबाट बच्नको लागि लामो समयसम्म छालालाई सुर्यको किरणको सम्पर्कमा राख्नुहुँदैन । चर्को घामल बाहिर निस्कदासनग्लास लगाउनुपर्दछ र साथैटोपी प्रयोग गर्ने छालामा सनब्लक क्रिम लगाउनु बुद्दिमानी हुन्छ । सनब्लक क्रिमलाई पानीले पखाल्ने हुन्छ र पसिनाले पनि यसलाई पखालिदिन्छ । बिहान १० देखि दिउसोको २ बजेको बिचमा घामको प्रकाश बढीमात्रामा पराबैजनी बिकिरण हुन्छ ।

*रसायनशास्त्री राम ठकुरी साईन्स इन्फोटेकका उप-सम्पादक हुन् । 

भिटामिन ‘डी’ के सुर्यको किरणसंगै आउछ त?

Vitamin D
Ram Thakuri
राम ठकुरी

प्राय: सबैले स्कुलदेखि नै भिटामिन ‘डी’ सुर्यको किरणमा पाइन्छ भन्ने कुरा पढ्दै र बुझ्दै आएको पाइन्छ तर यहाँ हामी मध्ये धेरैलाई यस बिषयमा वास्तविक ज्ञान नभएको पाइन्छ । धेरैले सुर्यको किरण संगै भिटामिन ‘डी’ हाम्रो छालामा प्रवेश गर्छ भन्ने गलत धारणा राख्दछन। कसरी प्राप्त गर्दछ त हाम्रो शरीरले सुर्यको किरणवाट भिटामिन ‘डी’ ? यो कुरा सत्य हो कि सुर्यको किरण भिटामिन ‘डी’को लागि उपयोगी हो तर सुर्यको किरणसंगै भिटामिन ‘डी’ हाम्रो शरीरमा भने प्रवेश गर्ने चाहि होइन ।

जब सुर्यको किरण हाम्रो छालामा प्रबेशगर्दछ तव सुर्यको किरणमा भएको पराबैजनी किरण (UV-Ray)लाईहाम्रो छालाको इपीडरमिस नामक तहमा भण्डार भएर रहेको 7-dehydrocholesterol(7-DHC)नामक यौगिकले सोस्छ र सुर्यको किरणमा भएको उक्त पराबैजनी किरणको उपस्थितिले गर्दा 7-DHCमा रासायनिक परिबर्तन हुन गई भिटामिन ‘डी’मा परिबर्तन हुन्छ । उक्त भिटामिन बास्तबमा भिटामिन ‘डी ३’ Vitamin D3 (cholecalciferol)हो ।

उच्च  अल्टिच्युडमा बस्ने मानिस भन्दा कम अल्टिच्युडमा बस्ने मानिसको छालामा भिटामिन ‘डी३’ को मात्रा बढी उत्पादन हुन्छ ।  कम अल्टिच्युडमा प्रकाशको तिब्रता बढी हुने भएकोले यसो भएको हो । कालो र गोरो मानिसमध्ये गोरो मानिसको छालामा बढी मात्रामा Vitamin D3 (cholecalciferol) उत्पादन हुन्छ । कालो छालामा मेलानिन नामक पदार्थ अत्याधिक हुने र उक्त मेलानिनले पनि पराबैजनी किरणलाई सोसिदिने हुँदा सम्पूर्ण पराबैजनी किरणको मात्रा 7-dehydrocholesterol (7-DHC)लाई भिटामिन ‘डी ३’ मा रुपान्तरण गर्नतर्फ उपयोग हुन पाउदैन ।

*रसायनशास्त्री राम ठकुरी साईन्स इन्फोटेकका उप-सम्पादक हुन् ।