Author: साइन्स इन्फोटेक

ध्वनि, तस्वीर, अक्षर तथा अंकको रूपमा सूचनाहरूलाई विद्युतीय यन्त्रहरू, कम्प्युटर तथा दुरसञ्चार प्रविधिको प्रयोग गरि भण्डारण, सम्पादन, सम्प्रेषण, संग्रह र

कम्प्युटर र सूचना-प्रविधिको क्षेत्रमा विभिन्न सुत्र तथा उपाय अवलम्बन गर्दै कसैको कम्प्युटर वा इन्टरनेटमा अनधिकृत ढंगले प्रवेश गरेर सूचना तथा

प्रमाणीकरण गर्ने निकायको रूपमा काम गर्न चाहने देहायको योग्यता भएको कुनै व्यक्ति, फर्म वा कम्पनीले ५०० रूपैयाँ निवेदन दस्तुर सहित

विद्युतीय उपकरणहरू कम्प्युटर, मोबाइल तथा यसको नेटवर्कको प्रयोग गरेर हुने कुनै पनि किसिमका आपराधिक कार्यलाई साइबर अपराध भनिन्छ । सामान्य

विद्युतीय तथ्याङ्क आदान-प्रदानको माध्यमबाट वा अन्य कुनै विद्युतीय सञ्चार माध्यमबाट हुने कारोबारलाई भरपर्दो र सुरक्षित बनाई विद्युतीय अभिलेखको सिर्जना, उत्पादन,

आजकल आउने स्मार्टफोनमा सेक्युरिटी लक गर्न पिन, प्याटर्न लक, पासवर्ड,फिङ्गर प्रिन्ट सेन्सरका साथै अन्य विकल्प पनि हुन्छन् । धेरै प्रयोगकर्ता

केहि समय मोबाइलका गोप्य दस्तावेज र डाटालाई सुरक्षित गर्न पिनकोड, पासवर्ड र प्याटन प्रयोग गर्नुपर्ने बाध्यता रहेको थियो । तर

विद्युतीय हस्ताक्षर Public Key Infrastructure (PKI method)  मार्फत बनाइएको हुन्छ । यसअनुसार विद्युतीय हस्ताक्षरमा एउटा सार्वजनिक साँचो (public key ) 

प्रिण्ट गरिएका कागजातमा प्रमाणीकरणका लागि हस्ताक्षरको प्रयोग भए जस्तै समान प्रयोजनका लागि डिजिटल तथा विद्युतीय सामग्रीमा हुने एक किसिमको हस्ताक्षर

विधि विज्ञानमा क्रिमिनालिष्टिक्समा निम्न लिखित परीक्षणहरु गरिन्छ ।  (क)   भौतिक   परीक्षण १)   औजार  निशान  परीक्षण  : विभिन्न   सामानहरु   :  काठ,